Hamulec na kranc to techniczne rozwiązanie stosowane w bryczkach sportowych typu maratonka. Służy do chwilowego spowalniania lub zatrzymywania kół pojazdu, aby bryczka mogła bezpieczniej pokonać przeszkodę, zwłaszcza podczas ostrego manewru, gdy koń zmienia kierunek jazdy, a pojazd powinien jeszcze przez moment przejechać prosto.
Maratonki wyposażone są zazwyczaj w nożne hamulce tarczowe na obu osiach oraz inne techniczne detale ułatwiające pokonywanie przeszkód tj. "hamulec na kranc" i spowalniacz skrętu dzięki którym bryczka może przejść, między elementami przeszkody, na wprost podczas gdy koń skręca już dyszlem.
Znaczenie określenia „hamulec na kranc”
Określenie „hamulec na kranc” odnosi się do specjalnego urządzenia pomocniczego w pojeździe konnym, przede wszystkim w sportowej maratonce. Nie jest to typowy hamulec postojowy samochodu ani hamulec pneumatyczny stosowany w pociągach. Jego zadaniem jest ułatwienie precyzyjnego prowadzenia bryczki na trasie z przeszkodami.
W praktyce hamulec na kranc pomaga ograniczyć ruch pojazdu w chwili, gdy zaprzęg wykonuje szybki skręt lub przejeżdża przez wąskie przejście. Dzięki niemu bryczka może przejść, między elementami przeszkody, na wprost podczas gdy koń skręca już dyszlem.
W jakim pojeździe stosuje się hamulec na kranc?
Maraton jest pojazdem sportowym, skonstruowanym w drugiej połowie 20-go stulecia, przystosowanym do pokonywania w szybkim tempie terenowej trasy z przeszkodami stałymi. Konstrukcja o niskim zawieszeniu jest w całości wykonana z metalu.
Osie ustawione blisko siebie zapewniają mały promień skrętu. Przednie koła często większej średnicy niż tylne. Za kozłem znajduje się podest z uchwytami dla pomocnika- luzaka, który w pozycji stojącej wychyla się mocno do wewnątrz na ostrych zakrętach w celu poprawienia równowagi pojazdu.
Maratonki wyposażone są zazwyczaj w nożne hamulce tarczowe na obu osiach oraz inne techniczne detale ułatwiające pokonywanie przeszkód tj. "hamulec na kranc" i spowalniacz skrętu dzięki którym bryczka może przejść, między elementami przeszkody, na wprost podczas gdy koń skręca już dyszlem.
Dlaczego taki hamulec jest potrzebny?
Podczas przejazdu maratonu koń może rozpocząć skręt wcześniej niż bryczka. Wynika to z geometrii zaprzęgu: koń zmienia kierunek za pomocą dyszla, natomiast pojazd porusza się jeszcze po dotychczasowym torze. Na wąskiej trasie lub pomiędzy elementami przeszkody precyzyjne opanowanie ruchu bryczki ma zasadnicze znaczenie.
Hamulec na kranc oraz spowalniacz skrętu pomagają kierującemu utrzymać właściwy tor jazdy. Ograniczenie prędkości lub chwilowe przytrzymanie pojazdu może ułatwić przejazd przez trudny fragment trasy i poprawić stabilność bryczki.
Hamulec na kranc a pozostałe hamulce w maratonce
Hamulec na kranc jest jednym z elementów wyposażenia technicznego maratonki, ale nie zastępuje podstawowego układu hamulcowego. Maratonki wyposażone są zazwyczaj w nożne hamulce tarczowe na obu osiach.
W zależności od konstrukcji pojazdu hamulec może mieć różne zadania: może służyć do zatrzymywania, utrzymywania pojazdu w miejscu albo kontrolowania prędkości podczas jazdy. Istotą działania hamulca jest generowanie efektu hamowania poprzez tarcie pary ciernej.
Zgodnie z potrzebami pracy energia kinetyczna ruchu jest przekształcana w energię cieplną tarcia do zużycia, dzięki czemu mechanizm przestaje się poruszać; lub mechanizm jest utrzymywany w pierwotnym stanie statycznym dzięki sile równoważącej siły tarcia statycznego.
Podstawowe funkcje hamulca
- Funkcja wsparcia: utrzymuj oryginalny nieruchomy obiekt w stanie statycznym.
- Funkcja zatrzymania: Energia kinetyczna ruchomej części jest zużywana i przekształcana w energię cieplną tarcia przez parę cierną, dzięki czemu mechanizm zatrzymuje się szybko w określonym czasie lub w określonym skoku.
- Efekt spadającego ciężaru: siła hamowania jest zrównoważona z grawitacją, dzięki czemu poruszające się ciało spada ze stabilną prędkością.
Budowa i działanie hamulca ciernego
Jego cechy konstrukcyjne to: jedna grupa par ciernych hamulca jest połączona z ramą stałą; druga grupa jest połączona z obracającym się wałem mechanizmu. Kiedy para cierna styka się ze sobą, generowany jest efekt hamowania; gdy para cierna jest rozdzielona, efekt hamowania zostaje zwolniony, a mechanizm może się poruszać.
W maratonkach podstawowy układ hamulcowy może wykorzystywać hamulce tarczowe. Tarcze i stożkowe metalowe tarcze z okładzinami ciernymi są dociskane do siebie w kierunku osiowym, aby wytworzyć moment hamujący.
Znaczenie konstrukcji maratonki dla działania hamulca
Osie ustawione blisko siebie zapewniają mały promień skrętu. Przednie koła często większej średnicy niż tylne. Taka konstrukcja ułatwia pokonywanie ciasnych zakrętów, lecz wymaga precyzyjnego kontrolowania kierunku i prędkości pojazdu.
W większości pojazdów o konstrukcji sworzniowej pudło nadwozia ,w swojej budowie posiada podkrój, który umożliwia przedniemu kołu swobodnie przemieszczać się pod podwoziem podczas skrętu.
Pojazdy proste w budowie , o kołach wysokich w stosunku do zawieszenia, nie posiadające podkroju w nadwoziu, wymagają szczególnej ostrożności podczas manewrowania ponieważ podczas wykonywania ostrych zakrętów koło zaczepiając o pudło może wywrócić pojazd albo złamać dyszel.
Podsumowanie znaczenia
„Hamulec na kranc” oznacza pomocniczy hamulec stosowany w sportowej bryczce typu maratonka. W połączeniu ze spowalniaczem skrętu ułatwia przejazd między elementami przeszkody na wprost, gdy koń rozpoczyna już skręt. Nie należy utożsamiać go z hamulcem ręcznym samochodu, hamulcem postojowym naczepy ani pneumatycznym hamulcem zespolonym pojazdu kolejowego.