Nadwozie wyładowcze — opis, budowa, zastosowanie i rodzaje

Nadwozie wyładowcze to zabudowa pojazdu przeznaczona do przewozu materiałów, których rozładunek odbywa się przez przechylenie skrzyni ładunkowej. Najczęściej występuje w samochodach ciężarowych i przyczepach jako nadwozie typu wywrotka, ale rozwiązania związane z przewozem oraz wysypywaniem ładunku mogą być także elementem pojazdów specjalnych i rolniczych.

W polskiej klasyfikacji „wywrotka” jest jednym z podrodzajów samochodu ciężarowego, obok skrzyni, furgonu, cysterny, pojemnika, nadwozia skrzyniowego z żurawiem oraz innych zabudów. Nadwozie wyładowcze dobiera się przede wszystkim do rodzaju przewożonego ładunku, jego masy, objętości, warunków pracy i sposobu rozładunku.

Co to jest nadwozie samochodu?

Nadwozie to górna obudowa samochodu. Jest umieszczone bezpośrednio na podwoziu auta. Nadwozie składa się z konstrukcji nośnej oraz poszycia. Oba elementy są montowane na ramie podwozia lub są z nim zintegrowane w jedną część.

Rodzaj nadwozia bardzo często określa przeznaczenie danego pojazdu. Dokonując najprostszego podziału samochodów, możemy wyróżnić auta: miejskie, rodzinne, dostawcze, terenowe, sportowe. Z każdym z nich wiąże się charakterystyczny typ nadwozia.

W przypadku samochodów ciężarowych nadwozie może być przeznaczone do przewozu ładunków sypkich, stałych, płynnych, wielkogabarytowych lub wymagających specjalnego sposobu zabezpieczenia. Nadwozie wyładowcze wyróżnia się tym, że nie tylko chroni i podtrzymuje ładunek, lecz także umożliwia jego szybkie usunięcie z przestrzeni ładunkowej.

Nadwozie wyładowcze w klasyfikacji pojazdów

W przepisach UE zdefiniowano typy nadwozi pojazdów. W przepisach krajowych określono klasyfikacje pojazdów z uwzględnieniem rodzaju i podrodzaju.

Samochód ciężarowy może mieć nadwozie skrzyniowe, furgon, wywrotkę, pojemnik, cysternę, skrzynię z żurawiem, furgon z podestem, zabudowę ciężarowo-osobową, terenową, wielozadaniową lub typu van.

W dokumentach i opisach technicznych wywrotka jest więc określana jako konkretny podrodzaj samochodu ciężarowego, a nie jako ogólna nazwa każdego pojazdu przewożącego ładunek. O zakwalifikowaniu zabudowy decydują jej konstrukcja, przeznaczenie i sposób współpracy z podwoziem.

Budowa nadwozia wyładowczego

Podstawowym elementem nadwozia wyładowczego jest skrzynia ładunkowa. Ma ona dno, ściany boczne, ścianę przednią oraz klapę tylną lub inne zamknięcie umożliwiające utrzymanie ładunku podczas jazdy.

Skrzynia jest połączona z ramą pojazdu za pomocą punktów mocowania oraz mechanizmu przechylania. W zależności od konstrukcji stosuje się układ hydrauliczny, siłowniki, zawiasy, ramę pomocniczą, pompę hydrauliczną, zbiornik oleju i elementy sterujące.

• rama pojazdu lub rama pomocnicza przenosi obciążenia od skrzyni i ładunku;
• skrzynia ładunkowa tworzy przestrzeń przeznaczoną do przewozu materiału;
• zawiasy wyznaczają kierunek oraz zakres przechyłu;
• siłownik hydrauliczny unosi jedną część skrzyni;
• układ hydrauliczny dostarcza energię potrzebną do podnoszenia;
• klapa tylna zabezpiecza ładunek przed wysypaniem podczas jazdy;
• elementy blokujące stabilizują skrzynię w położeniu transportowym.

W czasie jazdy skrzynia powinna pozostawać opuszczona i prawidłowo zablokowana. Podczas rozładunku mechanizm podnosi jej przednią albo boczną część, a ładunek przemieszcza się pod wpływem siły ciężkości.

Zasada działania nadwozia wyładowczego

Po ustawieniu pojazdu w miejscu rozładunku kierowca uruchamia układ wyładowczy. Pompa hydrauliczna tłoczy olej do siłownika, który wysuwa się i unosi skrzynię ładunkową względem ramy.

W zależności od rodzaju zabudowy skrzynia może przechylać się do tyłu, na jeden bok albo na oba boki. Gdy uzyskany zostanie odpowiedni kąt, materiał zaczyna przesuwać się w kierunku otwartej klapy lub krawędzi skrzyni.

Po zakończeniu wysypywania skrzynia jest opuszczana do położenia transportowego. Klapa zostaje zamknięta, a układ wyładowczy powinien zostać wyłączony i zabezpieczony.

Rodzaje nadwozi wyładowczych

Wywrotka tylnozsypowa

Wywrotka tylnozsypowa jest konstrukcją, w której skrzynia przechyla się do tyłu. To jedno z najczęściej stosowanych rozwiązań, ponieważ pozwala szybko opróżnić skrzynię i nie wymaga dużej przestrzeni po bokach pojazdu.

Takie nadwozie stosuje się przede wszystkim do przewozu piasku, żwiru, ziemi, kruszywa, gruzu oraz innych materiałów sypkich. Ograniczeniem jest konieczność zapewnienia wolnego miejsca za pojazdem oraz odpowiedniej wysokości potrzebnej do uniesienia skrzyni.

Wywrotka boczna

Wywrotka boczna wysypuje ładunek na lewą albo prawą stronę pojazdu. Może być przydatna w miejscach, w których nie da się ustawić samochodu tyłem do miejsca rozładunku.

Rozwiązanie boczne ułatwia pracę przy poboczu, wąskich placach, na budowie oraz w gospodarstwach rolnych. Podczas rozładunku należy jednak zwrócić szczególną uwagę na stabilność pojazdu, ponieważ przechylenie skrzyni zmienia rozkład obciążenia.

Wywrotka trójstronna

Wywrotka trójstronna umożliwia wysypanie materiału do tyłu oraz na lewą lub prawą stronę. Jest bardziej uniwersalna od wywrotki jednostronnej, ponieważ pozwala dopasować kierunek rozładunku do warunków terenowych.

Tego typu zabudowy są często wykorzystywane w budownictwie, rolnictwie, pracach komunalnych i transporcie materiałów sypkich. Ich konstrukcja jest bardziej złożona, ponieważ wymaga zastosowania odpowiednich zawiasów, blokad i układu sterowania.

Wywrotka kopalniana i terenowa

Wywrotki terenowe są przeznaczone do pracy poza drogami utwardzonymi. Wyróżniają się dużym prześwitem, mocną ramą, wytrzymałym zawieszeniem, dużą ładownością i rozwiązaniami ułatwiającymi jazdę po nierównym podłożu.

Wywrotki tego typu wykorzystuje się w kopalniach, kamieniołomach, na dużych budowach i przy pracach ziemnych. W takich warunkach szczególnie ważne są odporność skrzyni na uderzenia, trwałość układu hydraulicznego oraz możliwość pracy pod dużym obciążeniem.

Wywrotka rolnicza

W rolnictwie nadwozia wyładowcze stosuje się w przyczepach i pojazdach przeznaczonych do przewozu ziemi, ziarna, nawozów, płodów rolnych, obornika oraz innych materiałów.

Przyczepa wywrotka może mieć skrzynię przechylaną do tyłu, na bok albo w kilku kierunkach. W gospodarstwie liczy się nie tylko pojemność, lecz także możliwość szybkiego załadunku, łatwego czyszczenia i bezpiecznego opróżniania.

Materiały stosowane do budowy skrzyni

Skrzynie wyładowcze wykonuje się najczęściej ze stali, ponieważ materiał ten zapewnia dużą wytrzymałość i odporność na uderzenia. W zależności od przeznaczenia stosuje się stal konstrukcyjną, stal trudnościeralną albo rozwiązania wzmacniane dodatkowymi profilami.

W nadwoziach przeznaczonych do przewozu lekkich materiałów można ograniczać masę własną przez zastosowanie aluminium lub konstrukcji mieszanej. Mniejsza masa zabudowy może zwiększyć ładowność, ale materiał musi zostać dopasowany do rodzaju przewożonego ładunku.

Współczesne nadwozia samochodowe coraz częściej są wykonywane jako konstrukcje multi materiałowe, z jednoczesnym wykorzystaniem aluminium, stali i tworzyw sztucznych. W przypadku wywrotek najważniejsza pozostaje jednak odporność na ścieranie, odkształcenia i obciążenia dynamiczne.

Nadwozie wyładowcze a podwozie pojazdu

Nadwozie wyładowcze musi być dopasowane do podwozia, jego ramy, rozstawu osi, dopuszczalnej masy całkowitej, nacisków na osie oraz parametrów układu hydraulicznego.

Podwozie powinno przenosić obciążenia wynikające nie tylko z masy ładunku, lecz także z jego przemieszczania podczas ruszania, hamowania, jazdy po nierównościach i podnoszenia skrzyni. Szczególne znaczenie ma sztywność ramy oraz prawidłowe rozmieszczenie punktów mocowania.

Nieprawidłowo dobrana zabudowa może powodować przeciążenie osi, pogorszenie stabilności, nadmierne zużycie zawieszenia i ramy, a także problemy z bezpiecznym rozładunkiem.

Rola kabiny w samochodzie z nadwoziem wyładowczym

Samochody ciężarowe z nadwoziem wyładowczym mogą mieć różne typy kabin. Kabina krótka samochodu ciężarowego jest stosowana głównie w samochodach przeznaczonych do lokalnego przewozu ładunków na niewielkie odległości.

Ograniczona długość takiej kabiny uniemożliwia zabudowę w niej leżanek. Niekiedy nad kabiną umieszczana jest nadbudówka, w której znajduje się miejsce odpoczynku dla kierowcy. Typowym zastosowaniem dla takich kabin są pojazdy używane jako wywrotki, asenizacyjne, i tym podobne.

Kabina długa samochodu ciężarowego jest stosowana w tych pojazdach, które wykonują transport na większe odległości. Możliwa jest w niej zabudowa leżanki przeznaczonej do odpoczynku kierowcy.

Kabina wielkopojemna samochodu ciężarowego jest stosowana w pojazdach, które wykonują transport międzynarodowy. Pozwala ona na zabudowanie nawet dwóch leżanek, przeznaczonych do odpoczynku załogi.

Kabina klasyczna, nazywana także konwencjonalną, ma silnik wysunięty przed przednią oś, a kierowca siedzi za osią. Jej zaletami są nisko umieszczona płaska podłoga, dobry dostęp do silnika podczas prac obsługowo-naprawczych oraz ochrona kierowcy przed skutkami zderzenia czołowego.

Wadami kabiny klasycznej są ograniczenie widoczności przed samochodem, znaczna długość kabiny oraz ograniczenie długości przestrzeni ładunkowej pojazdu.

Układ napędowy i hydrauliczny

Silnik w samochodzie użytkowym jest konstrukcją o zapłonie samoczynnym, z bezpośrednim wtryskiem Common Rail, wyposażony w układ doładowania oraz oczyszczania spalin. Silniki w tych pojazdach są jednostkami wielocylindrowymi rzędowymi lub widlastymi, chłodzonymi cieczą, o dużej sprawności, trwałości i niezawodności.

Układ napędowy przekazuje moment obrotowy do kół, natomiast układ hydrauliczny odpowiada za podnoszenie i opuszczanie skrzyni. W zależności od konstrukcji pompa hydrauliczna może być napędzana przez silnik pojazdu, przystawkę odbioru mocy albo inne urządzenie przewidziane przez producenta.

Zadaniem sprzęgła jest przeniesienie momentu obrotowego z wału korbowego silnika poprzez koło zamachowe, tarczę sprzęgła i tarczę dociskową na wałek sprzęgłowy skrzyni biegów. Ponadto sprzęgło umożliwia chwilowe odłączenie silnika od skrzyni biegów i zabezpiecza układ napędowy przed przeciążeniem.

Ładunki przewożone w nadwoziach wyładowczych

Nadwozia wyładowcze stosuje się do transportu materiałów, które mogą zostać zsypane albo wysypane po uniesieniu skrzyni. Należą do nich przede wszystkim:

• piasek;
• żwir;
• ziemia;
• gruz;
• kruszywo;
• węgiel;
• zboże;
• nawozy;
• płody rolne;
• materiały budowlane;
• odpady i materiały komunalne.

Rodzaj ładunku wpływa na wybór wymiarów skrzyni, rodzaju podłogi, wysokości ścian, sposobu otwierania klapy oraz odporności materiału konstrukcyjnego. Ładunki ciężkie wymagają szczególnie wytrzymałej skrzyni, natomiast materiały lekkie mogą być przewożone w zabudowie o większej objętości.

Bezpieczeństwo pracy z nadwoziem wyładowczym

Rozładunek powinien odbywać się na stabilnym i możliwie równym podłożu. Przechylanie skrzyni na pochyłości albo na miękkim gruncie może zwiększyć ryzyko utraty stabilności pojazdu.

Przed rozpoczęciem rozładunku należy sprawdzić, czy nad pojazdem nie znajdują się przewody, konstrukcje, drzewa lub inne przeszkody. Należy również upewnić się, że w strefie przechyłu i wysypywania nie znajdują się ludzie ani inne pojazdy.

Ładunek powinien być rozmieszczony możliwie równomiernie. Materiał przywierający do ścian lub podłogi może podczas podnoszenia skrzyni przesunąć się nagle, powodując gwałtowną zmianę środka ciężkości.

Nie należy przekraczać dopuszczalnej masy całkowitej, dopuszczalnej ładowności ani dopuszczalnych nacisków na osie. Podczas jazdy skrzynia powinna być opuszczona, zamknięta i zabezpieczona przed przypadkowym podniesieniem.

Wymagania dotyczące kabiny i wyposażenia pojazdu

Wymagania stawiane kabinom samochodów ciężarowych opisane są w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia.

Kabina kierowcy samochodu ciężarowego powinna być wyposażona w urządzenia zapewniające przewietrzanie i ogrzewanie wnętrza oraz drzwi zaopatrzone w zamki uniemożliwiające samoczynne lub niezamierzone ich otwarcie się.

Wnętrze kabiny kierowcy oraz pomieszczenia przeznaczonego do przewozu osób powinno być wyposażone w wyjścia w postaci drzwi lub okien, w punkty kotwiczenia pasów bezpieczeństwa, w pasy bezpieczeństwa na siedzeniach wyposażonych w punkty kotwiczenia oraz w zagłówki na każdym zewnętrznym przednim siedzeniu.

W przypadku samochodu ciężarowego o maksymalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony wnętrze powinno być oddzielone od przestrzeni ładunkowej trwałą przegrodą o odpowiedniej wytrzymałości.

Pojazd powinien być wyposażony w prędkościomierz umieszczony w polu widzenia kierowcy, licznik przebiegu pojazdu, co najmniej dwa lusterka zewnętrzne, jedno po lewej i jedno po prawej stronie pojazdu, oraz pozostałe wyposażenie wymagane dla danej kategorii i rodzaju pojazdu.

Różnica między nadwoziem wyładowczym a skrzyniowym

Nadwozie skrzyniowe ma stałą przestrzeń ładunkową, której nie przechyla się podczas rozładunku. Ładunek usuwa się ręcznie, za pomocą wózka, dźwigu, żurawia, rampy albo innego urządzenia.

Nadwozie wyładowcze ma skrzynię wyposażoną w mechanizm przechylania. Dzięki temu materiał może zostać wysypany bez konieczności ręcznego wyjmowania poszczególnych elementów.

Podstawową zaletą wywrotki jest szybkość rozładunku materiałów sypkich. Podstawową zaletą zwykłej skrzyni jest natomiast możliwość przewożenia ładunków, które wymagają stabilnego podłoża, mocowania albo załadunku z boku.

Nadwozie wyładowcze a furgon, pojemnik i cysterna

Furgon ma zamkniętą przestrzeń ładunkową, która chroni towary przed warunkami atmosferycznymi i dostępem osób niepowołanych. Nie jest przeznaczony do wysypywania materiału przez przechylenie.

Pojemnik może być przeznaczony do przewozu określonego rodzaju odpadów lub innych ładunków. Jego konstrukcja może współpracować z urządzeniami załadowczymi i rozładowczymi, ale sam pojemnik nie musi być wywrotką.

Cysterna służy do przewozu cieczy, gazów albo materiałów sypkich w zamkniętym zbiorniku. Jej rozładunek odbywa się za pomocą pomp, zaworów, sprężonego powietrza albo różnicy poziomów, a nie przez klasyczne przechylenie skrzyni.

Historia rozwoju nadwozi samochodowych

Pierwsze samochody w naturalny sposób wywodziły się od karet i powozów konnych. To właśnie z tych pojazdów inżynierowie czerpali swoje inspiracje lub wprost przerabiali karety na pojazdy silnikowe.

Pierwszy samochód z silnikiem umieszczonym z przodu powstał w 1891 r. i z czasem ten układ stał się dominujący. Po środku mamy miejsce dla kabiny pasażerskiej, a tył jest przeznaczony dla przestrzeni ładunkowej.

Bagażniki oczywiście ewoluowały od kufrów i półek stosowanych w wozach konnych. Z czasem pojawiły się również drzwi, a w końcu także dach i szyby.

Kolejnym znaczącym momentem w opowieści o nadwoziach były lata 30. i 40. XX wieku, bo wówczas rozwijano koncepcję stalowego nadwozia samonośnego. Nadwozia samochodowe przeszły sporą ewolucję, a we współczesnych pojazdach kładzie się ogromny nacisk na bezpieczeństwo, funkcjonalność i estetykę.

Podział nadwozi według liczby brył

Poszczególne typy nadwozia różnią się od siebie przede wszystkim budową maski i bagażnika. Samochód może być złożony z jednej lub kilku wyraźnie od siebie oddzielonych brył.

• jednobryłowe - obrys samochodu tworzy prostokąt bez widocznie wydzielonych części;
• dwubryłowe - widoczne są dwie odrębne części pojazdu, bagażnik jest ścięty, a maska wyraźnie obniżona;
• trzybryłowe - obrys samochodu jest podzielony na trzy charakterystyczne bryły, a maska i bagażnik są wyraźnie obniżone.

Podział na bryły dotyczy przede wszystkim samochodów osobowych, ale pomaga zrozumieć różnice między sedanem, hatchbackiem, kombi, vanem i innymi rodzajami nadwozia.

Najważniejsze rodzaje nadwozi samochodowych

Sedan

Nadwozie typu sedan można uznać za pierwsze nadwozie typu zamkniętego. Obecnie sedan to trójbryłowa konstrukcja, która wyraźnie oddziela przedział silnika, przestrzeń pasażerską i przestrzeń bagażnika.

Charakterystyczną cechą nadwozia typu sedan jest otwierana bez tylnej szyby klapa bagażnika. Sedany zostały wykreowane na auta komfortowe i reprezentacyjne, choć występują też w budżetowych segmentach.

Hatchback

Nadwozie typu hatchback charakteryzuje się tym, że przedział pasażerski nie jest oddzielony od przestrzeni ładunkowej. Klapa bagażnika rozciąga się od zderzaka aż po dach i jest liczona jako dodatkowe drzwi.

Hatchbacki są zazwyczaj niewielkie i zwrotne, dlatego dobrze sprawdzają się w mieście. Konstrukcja ułatwia parkowanie, a po złożeniu tylnego rzędu siedzeń pozwala przewozić większą ilość rzeczy.

Kombi

Nadwozie typu kombi to połączenie większej przestrzeni bagażowej i komfortu podróżowania dla wszystkich pasażerów. Przestrzeń bagażowa jest połączona z pasażerską, więc po złożeniu tylnego rzędu siedzeń można uzyskać naprawdę imponujący rozmiar bagażnika.

Samochody kombi przez lata uchodziły za najpraktyczniejsze rozwiązanie dla rodzin i osób potrzebujących dużego bagażnika. Standardowa pojemność bagażnika w samochodach kombi to 400-500 litrów, a zdarzają się także modele oferujące ponad 600 litrów.

Coupé

W dużym uproszczeniu można powiedzieć, że nadwozie typu coupé to po prostu dwudrzwiowy sedan. Ten typ nadwozia kojarzy się z autami zapewniającymi wysokie osiągi i sportowe prowadzenie.

Coupé rozpoznasz po niskim zawieszeniu i miękko opadającej linii dachu. Zazwyczaj ma jedną parę drzwi, dynamiczny kształt oraz ograniczoną przestrzeń na tylnej kanapie.

Kabriolet i roadster

Kabriolet to rodzaj nadwozia samochodu z odkrytą kabiną pasażerską, wyposażonego najczęściej w miękki składany dach z impregnowanego materiału albo dach ze stali i szkła.

W obu przypadkach mamy składany dach i małą pojemność bagażnika, która jest dodatkowo ograniczana po złożeniu dachu. Kabriolety nadal zapewniają wysoki poziom komfortu, a roadstery są nastawione na sportową jazdę.

Van i minivan

Van oraz minivan to nadwozia jedno- i dwubryłowe. Ich cechy charakterystyczne to podwyższona linia dachu oraz pojedynczy przedział pasażersko-bagażowy.

Vany występują w różnorodnych konfiguracjach siedzeń, natomiast dość standardowy jest układ do 1-4 rzędów, każdy po 2-4 siedzeń. Mogą mieć nawet do 7 miejsc, a wnętrze oferuje wiele schowków do przechowywania większych i mniejszych przedmiotów.

Minivan, jak sama nazwa wskazuje, to pomniejszona wersja vana. Służy do przewozu w komfortowych warunkach większej liczby pasażerów oraz bagaży.

SUV i crossover

SUV to skrót od Sport Utility Vehicle. Auta tego typu przypominają samochody terenowe, ale oferują większy komfort jazdy na asfaltowych drogach.

SUV-y charakteryzują się masywną sylwetką, wyższym prześwitem, dużą przestrzenią pasażerską i bagażową oraz często napędem na cztery koła. Crossovery to przeważnie auta oparte na podwyższonej konstrukcji nadwoziowej hatchbacków.

Główna różnica między tymi nadwoziami dotyczy napędu, bo w przypadku SUV-a jest on na 4 koła, w przeciwieństwie do crossovera. Niektóre crossovery są wyposażone w napęd 4x4, którego zadaniem jest głównie poprawa właściwości jezdnych, a nie umożliwienie jazdy w trudnym terenie.

Liftback

Liftback jest bardzo zbliżony do nadwozia typu sedan. Jedyną różnicą jest klapa bagażnika, która podnosi się razem z szybą.

To rozwiązanie jest bardziej praktyczne od klasycznego sedana, ponieważ zapewnia większy otwór załadunkowy i ułatwia wkładanie większych przedmiotów.

Pick-up

Nadwozie pick-up stanowi połączenie cech auta osobowego, terenowego i dostawczego. Przestrzeń pasażerska jest oddzielona od przestrzeni ładunkowej, a bagażnik ma postać skrzyni, która może być otwarta albo zamykana w wersji hard-top.

Auta typu pick-up wyróżniają się dobrymi właściwościami terenowymi oraz dużą ładownością. Są to pojazdy wykorzystywane w głównej mierze do pracy, ale nowoczesne pick-upy mogą być luksusowo wyposażone i pełnić rolę auta codziennego.

Najważniejsze różnice między samochodem wyładowczym a osobowym

Samochód osobowy służy przede wszystkim do przewozu ludzi i ich bagażu. Samochód ciężarowy z nadwoziem wyładowczym jest projektowany głównie z myślą o transporcie ładunków i sprawnym rozładunku.

W samochodzie osobowym najważniejsze znaczenie mają komfort, ergonomia, bezpieczeństwo pasażerów, aerodynamika i estetyka. W wywrotce najistotniejsze są ładowność, odporność konstrukcji, trwałość mechanizmu przechylania, stabilność i możliwość pracy w trudnych warunkach.

Wspólnym elementem obu grup pojazdów pozostaje konieczność zachowania odpowiedniej kontroli nad pojazdem. Auto musi być skonstruowane w taki sposób, by można je było utrzymać w pożądanej przez kierowcę pozycji i zachować sterowalność.

Na co zwrócić uwagę przy wyborze nadwozia wyładowczego?

Przy wyborze nadwozia wyładowczego należy najpierw określić rodzaj przewożonego materiału. Innej skrzyni wymaga piasek, innej gruz, innej zboże, a jeszcze innej ładunek o dużej wilgotności lub właściwościach ściernych.

Następnie trzeba uwzględnić:

• ładowność;
• pojemność skrzyni;
• rodzaj podłogi i ścian;
• kierunek wysypu;
• kąt przechyłu;
• rodzaj mechanizmu hydraulicznego;
• częstotliwość pracy;
• warunki terenowe;
• rozstaw osi i naciski na osie;
• dopuszczalną masę całkowitą;
• możliwość serwisowania;
• odporność na korozję i ścieranie.

W przypadku pracy w mieście przydatna może być kompaktowa wywrotka o niewielkim promieniu skrętu. Na budowie potrzebna jest konstrukcja odporna na duże obciążenia i kontakt z gruzem. W rolnictwie liczy się pojemność, łatwość czyszczenia i możliwość współpracy z ciągnikiem lub innym pojazdem.

Wybór rodzaju nadwozia a sposób użytkowania pojazdu

Wybór rodzaju nadwozia zależy od potrzeb kierowcy, w zależności od tego, czy szuka auta miejskiego, rodzinnego, sportowego, czy terenowego. W przypadku samochodów ciężarowych analogiczne znaczenie ma odpowiedź na pytanie, czy pojazd będzie używany do transportu budowlanego, rolniczego, komunalnego, lokalnego czy dalekobieżnego.

Do przewozu materiałów sypkich na krótkich trasach dobrze sprawdza się samochód z kabiną krótką i wywrotką tylną lub trójstronną. Do transportu na większe odległości ważniejszy staje się komfort kabiny, jej wyposażenie oraz możliwość odpoczynku kierowcy.

Jeżeli pojazd ma regularnie pracować poza drogami utwardzonymi, należy zwrócić uwagę na właściwości terenowe podwozia, prześwit, napęd, zabezpieczenie elementów hydraulicznych i odporność skrzyni na uderzenia.

Jeżeli najważniejsza jest uniwersalność, dobrym rozwiązaniem może być wywrotka trójstronna. Jeżeli pojazd będzie rozładowywany wyłącznie na placach budowy i wysypisko znajduje się za samochodem, wystarczająca może być wywrotka tylnozsypowa.

Oznaczenia typów nadwozia

W ofertach i artykułach można spotkać się z oznaczeniami literowymi typów nadwozia. Najczęściej stosowane oznaczenia to:

W dokumentacji pojazdów ciężarowych określenie „wywrotka” może występować jako nazwa podrodzaju, natomiast w opisach handlowych spotyka się także określenia „wywrot”, „zabudowa wywrotcza”, „skrzynia wywrotna” oraz „nadwozie wyładowcze”.

Nadwozie wyładowcze a bezpieczeństwo przewozu

Nadwozie samochodu znacząco wpływa na funkcjonalność i bezpieczeństwo podróżowania. W przypadku pojazdu ciężarowego wpływ ten obejmuje również sposób rozmieszczenia ładunku, zachowanie pojazdu podczas skręcania oraz stabilność w czasie wysypywania materiału.

Projektanci powinni zawsze uwzględniać rozkład mas i sztywność skrętną. W wywrotkach szczególnie ważne jest prawidłowe połączenie skrzyni z ramą, ponieważ podnoszenie ładunku powoduje zmianę położenia środka ciężkości.

Przed rozpoczęciem pracy należy sprawdzić stan zawiasów, siłowników, przewodów hydraulicznych, zamków, klapy tylnej, punktów mocowania i elementów ramy. Uszkodzenia mogą doprowadzić do opadnięcia skrzyni, utraty ładunku albo przewrócenia pojazdu.

Znaczenie aerodynamiki i materiałów w nowoczesnych pojazdach

Obecnie jednym z priorytetów, jakie uwzględniają konstruktorzy, jest redukcja współczynnika oporów powietrza. Im mniejsza jest jego wartość, tym mniejsze jest zużycie paliwa.

W samochodach ciężarowych aerodynamiczne znaczenie ma przede wszystkim kabina, osłony, owiewki i sposób zabezpieczenia ładunku. Sama skrzynia wywrotki ma zwykle bardziej użytkowy niż aerodynamiczny charakter, ale jej masa, kształt i wysokość wpływają na zużycie paliwa oraz zachowanie pojazdu.

Kwestią, na którą zwraca się uwagę coraz częściej, jest również produkcja nadwozi multi materiałowych, z jednoczesnym wykorzystaniem aluminium, stali i tworzyw sztucznych. W nadwoziach wyładowczych dobór materiału musi jednak uwzględniać wytrzymałość, możliwość naprawy i odporność na zużycie.

Najczęstsze zastosowania nadwozia wyładowczego

• prace ziemne;
• budowa dróg;
• transport kruszyw;
• przewóz piasku i żwiru;
• wywóz gruzu;
• prace kopalniane;
• transport płodów rolnych;
• przewóz nawozów;
• usługi komunalne;
• utrzymanie dróg;
• prace leśne;
• transport materiałów sypkich na placach budowy.

W każdym z tych zastosowań nadwozie powinno być dopasowane do rodzaju materiału, częstotliwości rozładunku i warunków, w których pracuje pojazd. Zabudowa przeznaczona do lekkiego transportu rolnego może nie sprawdzić się przy przewozie ciężkiego gruzu, a wywrotka budowlana może być niepotrzebnie ciężka w zastosowaniu, w którym najważniejsza jest duża objętość skrzyni.

Najważniejsze zalety nadwozia wyładowczego

• szybki rozładunek materiałów sypkich;
• ograniczenie pracy ręcznej;
• możliwość pracy na budowach, w rolnictwie i transporcie komunalnym;
• duża uniwersalność przy wyborze kierunku wysypu;
• możliwość przewozu ciężkich i odpornych na uszkodzenia materiałów;
• przystosowanie do pracy na drogach utwardzonych i nieutwardzonych;
• możliwość montażu na różnych typach podwozi.

Ograniczenia i wady nadwozia wyładowczego

• większa masa własna w porównaniu ze zwykłą skrzynią o podobnych wymiarach;
• konieczność okresowej kontroli układu hydraulicznego;
• ryzyko utraty stabilności podczas przechylania skrzyni;
• ograniczenie możliwości rozładunku na pochyłym lub miękkim podłożu;
• zużywanie się podłogi i ścian przy przewozie materiałów ściernych;
• konieczność zachowania odpowiedniej przestrzeni nad i za pojazdem;
• większe wymagania dotyczące ramy, zawiasów i punktów mocowania.

Nadwozie wyładowcze jest więc rozwiązaniem funkcjonalnym, ale jego skuteczność zależy od prawidłowego dopasowania do podwozia, ładunku i warunków pracy. Sam mechanizm przechylania nie zastępuje właściwego przygotowania miejsca rozładunku ani kontroli stanu technicznego pojazdu.

Nadwozie wyładowcze łączy funkcję przestrzeni ładunkowej z mechanizmem umożliwiającym szybkie opróżnienie skrzyni. Najczęściej występuje jako wywrotka tylna, boczna lub trójstronna, a jego wybór powinien wynikać z rodzaju przewożonego materiału, wymaganej ładowności, kierunku rozładunku, warunków terenowych i parametrów podwozia.

tags: #nadwozie #wyladowcze #opis