W Lexusie IS200 luz zaworowy reguluje się mechanicznie przez dobór i wymianę szklanek, a nie za pomocą śrub regulacyjnych. Najpierw trzeba dokładnie zmierzyć luzy, następnie obliczyć potrzebną grubość każdego popychacza i dopiero wtedy kupować konkretne elementy.
Szklanki o takich samych wymiarach występują w wielu modelach Toyoty, między innymi w Toyocie Yaris, jednak sama zgodność katalogowa nie oznacza, że używana szklanka będzie odpowiednia do regulacji luzu w kolejnym silniku. Musi mieć właściwą grubość, a jej stan techniczny powinien być dokładnie sprawdzony.
Jak działa regulacja zaworów w Lexusie IS200
Po zdjęciu pokrywy silnika nie widać klasycznych blaszek ani śrubek regulacyjnych. Regulacja luzu zaworowego jest dokonywana przez wymianę popychacza zaworu.
W silniku 1G-FE regulacja zaworów odbywa się faktycznie poprzez wymianę hydroregulatorów, określanych również jako „szklanki”. Nie występują tam elementy, które można po prostu poluzować lub dokręcić, aby ustawić właściwy luz.
W przypadku nieprawidłowych wartości trzeba ustalić, których zaworów dotyczy problem, obliczyć wymaganą grubość szklanek i wymienić odpowiednie elementy. Jeżeli konieczna jest wymiana większej liczby szklanek, koszt części oraz pracy może szybko wzrosnąć.
Dlaczego pomiar luzów jest najważniejszy
Najpierw trzeba dokładnie zmierzyć luz, żeby dobrać szklanki. Samo stwierdzenie, że potrzebne są „jakieś szklanki”, nie wystarcza, ponieważ każdy zawór może wymagać elementu o innej grubości.
Szklanki dobiera się na podstawie wyliczeń po pomiarach. Jeżeli po pomiarze okaże się, że potrzebnych jest dwanaście elementów, nie należy kupować przypadkowego kompletu używanych szklanek ani kierować się wyłącznie tym, że pochodzą z Toyoty.
W praktyce może się okazać, że potrzebne są szklanki o grubościach znacznie mniejszych niż te, które zastosowano fabrycznie. Z obserwacji użytkowników wynika, że fabryczne elementy często mieszczą się w zakresie około 5,45-5,50 mm.
Minimalna wysokość szklanki dostępna w ASO wynosi 5,06 mm, a kolejne rozmiary występują co 0,02 mm. Fabryka stosuje szklanki z dokładnością do 0,01 mm.
Praktyczny sposób postępowania
- Zdjąć elementy utrudniające dostęp do pokryw zaworów.
- Dokładnie oczyścić okolice pokryw i gniazd, aby zabrudzenia nie dostały się do silnika.
- Zmierzyć luz każdego zaworu.
- Zapisać wyniki oddzielnie dla zaworów ssących i wydechowych.
- Wyznaczyć grubość wymaganej szklanki dla każdego zaworu.
- Porównać obliczone wartości z grubością elementów zamontowanych w silniku.
- Dopiero po pomiarach zdecydować, czy kupić nowe lub używane szklanki, czy zlecić szlifowanie.
Pomiar wymaga czasu i dokładności. W dwie godziny można nie zdążyć porządnie wykonać całej pracy, zwłaszcza jeżeli trzeba zdemontować pokrywy i inne elementy, oczyścić gniazda oraz przygotować silnik do pomiarów.
Objawy nieprawidłowych luzów zaworowych
Zwiększone luzy zaworowe mogą powodować hałas pracy mechanizmu rozrządu, a po rozgrzaniu silnika klekot może częściowo cichnąć. W jednym z opisanych przypadków problem znikający po rozgrzaniu był uznany za powód, aby tymczasowo obserwować silnik.
W praktyce użytkownicy wskazywali również na nierówną pracę silnika i wyraźne trzęsienie samochodem. W tym przypadku później doprecyzowano, że chodziło o zmniejszone luzy zaworowe, a nie zwiększone.
Zmniejszanie się luzu może postępować stopniowo. W jednym z przypadków przez około 40 tysięcy kilometrów luzy zmniejszyły się o około 0,02-0,03 mm.
Przykładowo zmierzono zawory ssące z luzem 0,20 mm, natomiast zawory wydechowe również miały 0,20 mm, a dwa z nich 0,18 mm, czyli poniżej normy. Taki wynik wymaga oceny, czy regulację wykonać od razu, czy jeszcze obserwować stan silnika.
Szklanki z Toyoty - czy można je stosować w IS200
W wielu modelach Toyoty występują takie same szklanki jak w Lexusie IS200. Jako przykład wskazywana była Toyota Yaris.
Można więc znaleźć elementy katalogowo powiązane z numerem Lexusa 1375122150 i sprawdzić, czy występują również w innych modelach Toyoty. Jednak wspólny numer lub zgodność wymiarów zewnętrznych nie rozwiązuje problemu doboru do konkretnego zaworu.
Używana szklanka może być wykorzystana tylko wtedy, gdy ma odpowiednią grubość oraz nadaje się do dalszej pracy. Nawet jeżeli pochodzi z właściwego modelu Toyoty, może mieć wymiar niepasujący do konkretnego zaworu w głowicy IS200.
Nie da się po prostu wykorzystać dowolnych używanych szklanek do regulacji luzów zaworowych w kolejnym samochodzie. Wyjątkiem byłaby sytuacja, w której element pochodzi z głowicy po regulacji i przypadkowo ma dokładnie taki wymiar, jaki jest potrzebny w drugim silniku.
| Cecha | Znaczenie przy doborze |
|---|---|
| Model samochodu | Nie wystarcza do potwierdzenia przydatności elementu |
| Wspólny numer katalogowy | Może potwierdzać zgodność części, ale nie dobiera grubości |
| Średnica zewnętrzna | Musi odpowiadać gniazdu szklanki |
| Wysokość | Musi wynikać z pomiaru luzu konkretnego zaworu |
| Stan powierzchni | Powinien wykluczać zużycie, wżery i ślady przegrzania |
Dlaczego przypadkowy komplet używanych szklanek jest ryzykowny
Problem z używanymi elementami nie polega wyłącznie na tym, czy fizycznie pasują do gniazda. Najważniejsza jest ich dokładna grubość po wcześniejszej pracy w innym silniku.
Używana szklanka może pochodzić z głowicy, w której luz był już regulowany. Może więc mieć wymiar zmieniony w stosunku do wartości fabrycznej albo zużycie niewidoczne bez dokładnych oględzin i pomiaru.
Jeżeli element będzie za gruby, luz pozostanie zbyt mały. Jeżeli będzie za cienki, luz stanie się zbyt duży. W obu przypadkach samo zamontowanie części katalogowo zgodnej nie gwarantuje prawidłowej pracy zaworu.
Dlatego używane szklanki można rozważać dopiero po poznaniu konkretnych wymaganych wymiarów. Poszukiwanie „jakichkolwiek” elementów przed pomiarem zwykle nie prowadzi do skutecznej regulacji.
Nowe szklanki i orientacyjne koszty
W starszych informacjach dotyczących IS200 podawano, że jedna szklanka w ASO kosztowała 98 zł, a silnik miał ich 24. Robociznę wyceniano na 1300 zł, co dawało około 3600 zł za pełną wymianę.
Wskazywano również, że pełna wymiana może być możliwa od około 1000 zł, zależnie od zastosowanych części i zakresu pracy. Przy wymianie tylko kilku elementów koszt powinien być odpowiednio niższy, ale dokładna kwota zależy od liczby szklanek, ich wymiarów oraz sposobu wykonania regulacji.
Na rynku części zamiennych pojawiają się elementy o średnicy zewnętrznej 12 mm oraz wysokości 32,6 mm, oznaczane jako hydrauliczne. Sama obecność takich parametrów w katalogu nie zastępuje jednak sprawdzenia, czy dany element ma właściwą konstrukcję i zakres grubości dla konkretnego silnika.
| Producent | Kod | Podane parametry |
|---|---|---|
| SCHAEFFLER INA | 420 0239 10 | Wysokość 32,6 mm, średnica 12,00 mm, tryb pracy hydrauliczny |
| KOLBENSCHMIDT | 50007660 | Średnica zewnętrzna 12 mm, tryb pracy hydrauliczny |
| RUVILLE | 266911 | Średnica zewnętrzna 12,00 mm, wysokość 32,60 mm, tryb pracy hydrauliczny |
| SWAG | 81 10 0674 | Grubość 32,6 mm, średnica zewnętrzna 12,0 mm, tryb pracy hydrauliczny |
| BLUE PRINT | ADT32601 | Grubość 32,6 mm, średnica zewnętrzna 12,0 mm, tryb pracy hydrauliczny |
| FEBI BILSTEIN | 100674 | Grubość 32,6 mm, średnica zewnętrzna 12,0 mm, tryb pracy hydrauliczny |
W katalogach można znaleźć także elementy takich producentów jak FRECCIA, AE, SCHAEFFLER INA, KOLBENSCHMIDT, RUVILLE, SWAG, BLUE PRINT i FEBI BILSTEIN. Przed zakupem trzeba jednak zweryfikować, czy opis katalogowy dotyczy właściwego typu popychacza i czy podana wysokość odpowiada zakresowi regulacji potrzebnemu w silniku IS200.
Szlifowanie szklanek jako alternatywa
Jeżeli wymagane są nietypowe lub bardzo małe grubości, można rozważyć szlifowanie istniejących elementów. Jest to rozwiązanie pozwalające uniknąć zakupu wielu nowych szklanek, szczególnie gdy do obróbki kwalifikuje się kilkanaście sztuk.
W jednym z przypadków za szlifowanie dwunastu szklanek zapłacono 70 zł. W innym specjalistyczny zakład wykonał usługę za 120 zł.
Nie ma jednak pewności, że cena i dostępność takiej usługi będą takie same w każdym regionie. Warto znaleźć zakład zajmujący się obróbką elementów silników spalinowych, a przed zleceniem ustalić zakres pracy i sposób kontroli wymiarów.
Szlifowanie nie powinno być wykonywane przypadkowo ani bez sprawdzenia konstrukcji szklanki. Szczególnie ważne jest, z której strony usuwa się materiał.
Szlifowanie od strony zaworu
W opisanym przypadku szklanki szlifowano od dołu o 0,15 i 0,2 mm. Po zamontowaniu luzy wynosiły idealnie 0,35 mm.
Według tej relacji szlif od dołu nie powinien spowodować ujemnych skutków, ponieważ trzonek zaworu działa prostopadle przyłożoną siłą do dna szklanki.
Dolna część ma kształt ściętego stożka, dlatego szlifowana była środkowa powierzchnia o średnicy około 6-7 mm. Nie chodziło o zeszlifowanie całego wnętrza szklanki, lecz o obróbkę odpowiedniej powierzchni dna.
W tym samym przypadku po przejechaniu 89 700 km na LPG zastosowano szlifowanie o 0,15 i 0,2 mm, a użytkownik przyjął, że regulację należy wykonywać co 45 tysięcy kilometrów. Po kolejnych 30 tysiącach kilometrów planowano ponowną kontrolę.
Szlifowanie od strony górnej
W jednym z warsztatów zaproponowano szlifowanie górnej części szklanki, jednak rozwiązanie to zostało uznane za błędne, ponieważ ta powierzchnia jest utwardzona.
Informacja o utwardzeniu powierzchni ma istotne znaczenie. Usunięcie warstwy utwardzonej może wpłynąć na odporność elementu na zużycie, dlatego kierunek obróbki powinien być określony przez zakład mający doświadczenie z tego typu częściami.
Przed szlifowaniem należy ustalić, jaka powierzchnia ma zostać obrobiona, ile materiału można bezpiecznie usunąć oraz czy po obróbce zostanie zachowana prawidłowa geometria elementu.
Przykład regulacji w silniku z instalacją LPG
W silniku eksploatowanym na LPG po przejechaniu 89 700 km zmierzono luzy wymagające korekty. Szklanki zeszlifowano od dołu o 0,15 i 0,2 mm, a po montażu uzyskano luzy 0,35 mm.
Zwiększone lub zmniejszone luzy nie powinny być oceniane wyłącznie na podstawie objawów. Podstawą decyzji pozostaje pomiar, ponieważ nierówna praca silnika może mieć również inne przyczyny.
W opisanym przypadku początkowo stwierdzono, że zwiększone luzy powodowały nierówną pracę silnika i silne drgania, lecz później sprostowano, że chodziło o luzy zmniejszone. Ta korekta jest ważna przy interpretacji objawów.
Czy można jeździć z luzem poniżej normy
Jeżeli luz wydechowy wynosi 0,20 mm, a dwa zawory mają 0,18 mm, oznacza to wartości poniżej normy. Nie należy jednak podejmować decyzji wyłącznie na podstawie tego, że silnik nadal pracuje i nie wykazuje wyraźnych objawów.
Przez około 40 tysięcy kilometrów luzy mogą zmniejszyć się o około 0,02-0,03 mm. Dlatego nawet niewielkie odchylenie od prawidłowej wartości może się z czasem pogłębić.
Kontynuowanie jazdy bez regulacji powinno być poprzedzone oceną stanu silnika i regularną kontrolą luzów. Przy wyraźnie zmniejszonym luzie nie warto czekać wyłącznie na pojawienie się hałasu, ponieważ nieprawidłowość może nie być sygnalizowana wprost.
Wymiana szklanek a demontaż głowicy
Nie każdy warsztat podejmuje się regulacji zaworów w IS200. Zdarzało się, że warsztaty proponowały zdjęcie głowicy i przekazanie jej do remontu, co znacząco zwiększało zakres oraz koszt naprawy.
Regulacja nie musi automatycznie oznaczać kompleksowego remontu głowicy. Najpierw trzeba sprawdzić luzy, określić stan szklanek i ocenić, czy problem dotyczy wyłącznie doboru ich grubości.
W przypadku samodzielnej pracy największe obawy może budzić demontaż elementów rozrządu. Pojawiało się pytanie, czy przytrzymanie paska rozrządu ściskami na kołach zębatych zapobiegnie przestawieniu rozrządu.
Prace przy rozrządzie wymagają zachowania szczególnej ostrożności, dokładnego oznaczenia położenia elementów i przestrzegania procedury właściwej dla silnika. Nie należy opierać bezpieczeństwa ustawienia rozrządu wyłącznie na przypadkowych zaciskach.
Najbezpieczniejszy wybór części
- Najpierw wykonać kompletny pomiar luzów.
- Nie kupować przypadkowych używanych szklanek przed poznaniem wymaganych grubości.
- Przy częściach z Toyoty sprawdzić nie tylko model, lecz także numer, średnicę, wysokość i rzeczywistą grubość.
- Każdą używaną szklankę zmierzyć przed montażem.
- Odrzucić elementy z widocznym zużyciem, wżerami lub uszkodzeniami powierzchni.
- Jeżeli potrzebnych jest wiele nietypowych wymiarów, porównać koszt nowych elementów z kosztem profesjonalnego szlifowania.
- Szlifowanie zlecić zakładowi zajmującemu się obróbką elementów silników spalinowych.
- Po montażu ponownie sprawdzić wszystkie luzy.
Używane szklanki mogą być rozwiązaniem, ale tylko wtedy, gdy są dobierane według konkretnych wymiarów i zweryfikowanego stanu. Szklanki z Toyoty mogą być konstrukcyjnie wspólne z elementami Lexusa IS200, jednak nie oznacza to, że dowolny używany komplet będzie gotowy do zastosowania.
Przy dużej liczbie elementów do wymiany szlifowanie od właściwej strony może być ekonomiczną alternatywą dla zakupu nowych części. Najważniejsze pozostają dokładny pomiar, zachowanie odpowiedniej geometrii oraz kontrola luzów po wykonaniu regulacji.