Hamulec prawie się nie wciska – przyczyny i co zrobić

Jeśli hamulec prawie się nie wciska, pedał jest nienaturalnie twardy i trzeba użyć dużo większej siły niż zwykle, najczęściej oznacza to awarię układu wspomagania hamowania, czyli serwa, albo problem z podciśnieniem. Taki objaw może również wynikać z nieszczelnego przewodu podciśnienia, uszkodzonego zaworu zwrotnego, pompy podciśnienia, pompy hamulcowej lub elementów hydraulicznych.

Twardy pedał hamulca nie powinien być ignorowany, nawet jeśli samochód nadal częściowo hamuje. Brak wspomagania znacząco wydłuża drogę hamowania i wymaga użycia dużo większej siły, dlatego należy ograniczyć jazdę, przeprowadzić wstępną kontrolę i jak najszybciej zlecić diagnostykę mechanikowi.

Jak powinien pracować pedał hamulca

Układ hamulcowy w samochodzie działa na zasadzie przenoszenia siły nacisku z pedału hamulca na klocki hamulcowe, które dociskają się do zamontowanych na kołach tarcz hamulcowych. Wynikiem tarcia okładzin klocków hamulcowych o powierzchnię tarcz jest spowolnienie ruchu pojazdu.

W większości samochodów stosuje się hydrauliczny układ hamulcowy ze wspomaganiem. Oznacza to, że siła nacisku na pedał jest przekazywana przez płyn hamulcowy do zacisków przy kołach, które dociskają klocki do tarcz. Cały proces trwa ułamki sekund i powinien być niemal niewyczuwalny.

Po naciśnięciu pedału hamulca uruchamia się pompa hamulcowa. Pompa hamulcowa wytwarza ciśnienie w układzie hamulcowym. Przewody hamulcowe przenoszą ciśnienie z pompy hamulcowej do zacisków hamulcowych. Zaciski hamulcowe dociskają klocki hamulcowe do tarcz hamulcowych.

Pedał hamulca jest tak zaprojektowany aby przekazywać jak najwięcej energii ze stopy kierowcy. Dzięki temu kierowca ma maksymalną kontrolę nad siłą ciśnienia, które jest wywierane na układ hamulcowy. Czasami zdarza się, że pedał hamulca jest twardy i trudno go wcisnąć.

Rola serwa hamulcowego i podciśnienia

Układy hamulcowe w nowoczesnych samochodach są wspomagane próżniowo za pomocą wzmacniacza hamulców (serwo). Membrana podciśnieniowa zasadniczo zwielokrotnia siłę, którą kierowca przykłada do pedału hamulca, ułatwiając w ten sposób hamowanie i zapewniając większą kontrolę.

Serwo hamulcowe to element, który odpowiada za wspomaganie siły nacisku na pedał. Dzięki niemu kierowca nie musi używać dużej siły, aby skutecznie zahamować. Bez sprawnego serwa pedał staje się wyraźnie twardszy, a hamowanie wymaga znacznie większego wysiłku.

Po naciśnięciu pedału hamulca źródło próżni zostaje zamknięte, co pozwala na dostanie się ciśnienia atmosferycznego z jednej strony membrany próżniowej. Powoduje to, że tłoki cylindra uruchamiają hamulce. Po zdjęciu stopy z pedału hamulca następuje powrót podciśnienia po obu stronach membrany, a tłoki pompy hamulcowej wracają do normalnej pozycji.

Działanie serwa opiera się na wykorzystaniu podciśnienia. W silnikach benzynowych podciśnienie powstaje naturalnie w kolektorze dolotowym. W jednostkach diesla często stosuje się dodatkową pompę podciśnienia. To właśnie różnica ciśnień wewnątrz serwa sprawia, że pedał hamulca pracuje lekko i płynnie.

Gdy podciśnienie zanika lub serwo ulega uszkodzeniu, wspomaganie przestaje działać. W efekcie pedał staje się twardy, a samochód reaguje na hamowanie słabiej niż zwykle. Kierowca musi użyć większej siły, aby osiągnąć ten sam efekt zatrzymania pojazdu.

Najczęstsze przyczyny twardego pedału hamulca

Twardy pedał hamulca najczęściej oznacza problem ze wspomaganiem lub elementami odpowiedzialnymi za wytwarzanie podciśnienia. W większości przypadków winowajcą jest układ wspomagania hamowania (serwo). Warto to jak najszybciej sprawdzić u mechanika.

Awaria wzmacniacza siły hamowania

Najczęstszym sprawcą twardego pedału hamulca jest wzmacniacz siły hamowania. Uszkodzony wzmacniacz siły hamowania nie będzie w stanie zapewnić próżniowego wspomagania hamowania, co oznaczać będzie że pedał hamulca kierowca musi wcisnąć całkowicie swoimi siłami.

Stąd wrażenie twardego i trudnego do wciśnięcia hamulca. Gdy wspomaganie zanika, pedał staje się wyraźnie sztywny i wymaga użycia dużej siły. Kierowca może odnieść wrażenie, że auto hamuje, ale znacznie słabiej niż zwykle.

Nieszczelny przewód podciśnienia

Najczęściej cały wzmacniacz hamowania jest uszkodzony, jednak może się zdarzyć, że jest nieszczelność w przewodzie podciśnieniowym. Z pewnością taka usterka ograniczy skuteczność próżniowego wspomagania hamowania.

Przewody podciśnieniowe są zazwyczaj wykonane z gumy lub tworzywa sztucznego. Z biegiem czasu mogą parcieć, pękać lub rozszczelniać się na połączeniach. Pęknięty wąż, poluzowane połączenie lub uszkodzony zawór zwrotny powodują utratę podciśnienia.

Objawem nieszczelności bywa nie tylko twardy pedał hamulca, ale także charakterystyczne syczenie spod maski. W niektórych przypadkach dochodzi do niestabilnej pracy silnika, ponieważ fałszywe powietrze zakłóca prawidłowe parametry spalania.

Awaria zaworu zwrotnego

Zawór zwrotny odpowiada za umożliwienie powietrzu opuszczenie wspomagacza hamowania i blokowanie dostanie się do niego z powrotem. Jego nieprawidłowe działanie lub awaria może powodować objaw twardego hamulca.

Czasami problemem jest również uszkodzony zawór zwrotny, który odpowiada za utrzymanie podciśnienia w serwie po wyłączeniu silnika. Kierowca może również zauważyć, że wspomaganie działa tylko przez chwilę po uruchomieniu silnika, a potem zanika.

Awaria pompy podciśnienia

Częstym powodem problemu bywa również uszkodzona pompa podciśnienia, szczególnie w silnikach diesla. Jeśli pompa nie wytwarza odpowiedniego podciśnienia, serwo nie może działać prawidłowo. Efektem jest ograniczona skuteczność hamowania i zmiana odczucia podczas wciskania pedału.

Pompa podciśnienia odgrywa kluczową rolę w działaniu wspomagania hamulców, szczególnie w silnikach diesla. Jej zadaniem jest wytwarzanie odpowiedniego podciśnienia, które umożliwia prawidłową pracę serwa hamulcowego.

Gdy pompa przestaje działać, wspomaganie zanika, a pedał hamulca staje się twardy. Czasami problem narasta stopniowo, ale zdarza się również, że wspomaganie znika nagle podczas jazdy.

Uszkodzona pompa podciśnienia może także powodować inne symptomy. W niektórych przypadkach pojawiają się niepokojące dźwięki z okolic silnika, takie jak stukanie lub metaliczne brzęczenie. Może też dojść do nierównej pracy jednostki napędowej, jeśli nieszczelność wpływa na inne elementy układu.

Niewłaściwy rozmiar części

Jeżeli wspomagacz siły hamowania był ostatnio wymieniany, ale pedał hamulca nadal jest twardy, być może dobrano części o złym rozmiarze. Zamontowanie nieodpowiedniego wzmacniacza siły hamowania, lub węża próżniowego o niewłaściwej średnicy jest częstym błędem wśród niedoświadczonych mechaników.

Problemy z pompą hamulcową

Pompa hamulcowa odpowiada za wytworzenie ciśnienia w układzie hydraulicznym. To ona przekazuje siłę z pedału do zacisków hamulcowych przy kołach. Gdy działa nieprawidłowo, hamowanie staje się nieskuteczne lub nieprzewidywalne.

Choć częściej objawem jej awarii jest miękki pedał, w niektórych przypadkach kierowca może odczuwać nienaturalny opór. Uszkodzenie pompy hamulcowej może wynikać ze zużycia uszczelnień, korozji wewnętrznych elementów lub zanieczyszczenia płynu hamulcowego.

Jeśli wewnątrz pompy dochodzi do utraty szczelności, ciśnienie w układzie nie jest utrzymywane na właściwym poziomie. Może to prowadzić do nierównego działania hamulców lub nagłej utraty skuteczności.

Zablokowany zacisk lub elementy hydrauliczne

Choć twardy pedał hamulca najczęściej kojarzy się z problemem ze wspomaganiem, przyczyną mogą być także usterki mechaniczne przy kołach. Zablokowany zacisk hamulcowy lub poważne zaburzenia w układzie hydraulicznym potrafią zmienić sposób pracy pedału i skuteczność hamowania.

Zaciski hamulcowe pracują w trudnych warunkach. Wysoka temperatura, wilgoć i sól drogowa sprzyjają korozji. Jeśli prowadnice lub tłoczek zacisku zablokują się, klocki mogą nie pracować prawidłowo.

Uszkodzenia w układzie hydraulicznym, takie jak zanieczyszczony płyn hamulcowy lub wewnętrzne zatory, również mogą powodować nieprawidłową reakcję pedału. Jeśli przepływ płynu jest utrudniony, ciśnienie nie rozkłada się równomiernie.

Dodatkowymi objawami bywają przegrzewanie się jednego koła, zapach spalenizny albo ściąganie auta podczas hamowania. To sygnały, których nie wolno lekceważyć.

Twardy pedał hamulca a miękki pedał hamulca

Twardy pedał hamulca i miękki pedał hamulca oznaczają różne rodzaje nieprawidłowości, dlatego ważne jest dokładne określenie objawu. Jeśli hamulec prawie się nie wciska, pedał jest sztywny i wymaga dużej siły, zwykle trzeba sprawdzić serwo oraz podciśnienie.

„Miękki pedał hamulca” to zjawisko lub sytuacja, kiedy podczas wciskania pedału hamulca, stawia on mniejszy opór niż normalnie. Miękki pedał hamulca to sytuacja, w której pedał hamulca wpada w podłogę lub staje się nienaturalnie miękki podczas naciskania.

Najczęściej oznacza to problem z ciśnieniem w układzie hamulcowym. Miękki pedał hamulca może mieć kilka przyczyn, takich jak wyciek płynu, zapowietrzenie czy zużycie elementów.

Objawy towarzyszące awarii wspomagania

Najbardziej charakterystycznym objawem jest wyraźnie twardy pedał hamulca, który wymaga użycia dużej siły, aby skutecznie zatrzymać samochód. W takiej sytuacji droga hamowania może się wydłużyć, a reakcja auta stać się nieprzewidywalna.

• pedał hamulca staje się wyraźnie sztywny;
• samochód hamuje słabiej niż zwykle;
• do zatrzymania trzeba użyć znacznie większej siły;
• pojawia się syczenie spod maski lub w kabinie;
• wspomaganie działa tylko przez chwilę po uruchomieniu silnika;
• silnik pracuje nierówno;
• pojawiają się stukanie lub metaliczne brzęczenie z okolic silnika;
• auto reaguje z opóźnieniem albo nieregularnie;
• jedno koło przegrzewa się lub pojawia się zapach spalenizny;
• samochód ściąga podczas hamowania.

Objawy awarii serwa lub problemów z podciśnieniem często pojawiają się nagle. Czasem towarzyszy im charakterystyczne syczenie spod maski lub nierówna praca silnika. Taka sytuacja wymaga szybkiej diagnostyki, ponieważ brak wspomagania znacząco wpływa na bezpieczeństwo jazdy.

Prosty test serwa hamulcowego

Jednym ze sposobów wstępnej oceny stanu serwa jest prosty test. Przy wyłączonym silniku należy kilkukrotnie nacisnąć pedał hamulca, aż stanie się twardy. Następnie, trzymając pedał wciśnięty, uruchomić silnik.

Jeśli serwo działa prawidłowo, pedał powinien lekko opaść pod wpływem wytworzonego podciśnienia. Brak takiej reakcji może wskazywać na problem.

Test ten nie zastępuje profesjonalnej diagnostyki, ale pozwala wstępnie ocenić, czy wspomaganie reaguje po uruchomieniu silnika. Jeśli pedał pozostaje twardy, nie należy zakładać, że samochód jest sprawny tylko dlatego, że hamulce nadal częściowo działają.

Co zrobić, gdy hamulec prawie się nie wciska

Jeśli pedał staje się twardy podczas jazdy, należy zachować spokój, zmniejszyć prędkość i znaleźć bezpieczne miejsce do zatrzymania. Każda niepokojąca zmiana w pracy pedału hamulca powinna być sygnałem do natychmiastowej reakcji.

1. Nie kontynuuj normalnej jazdy. Twardy pedał może oznaczać utratę wspomagania, a droga hamowania może być znacznie dłuższa.
2. Oceń, czy samochód nadal hamuje. Jeśli hamowanie jest wyraźnie osłabione, nieregularne albo wymaga bardzo mocnego nacisku, zatrzymaj pojazd i wezwij pomoc.
3. Sprawdź, czy nie słychać syczenia. Taki dźwięk może wskazywać na nieszczelność serwa lub przewodu podciśnieniowego.
4. Nie wykonuj przypadkowych napraw na drodze. Naprawa układu hamulcowego może być skomplikowanym zadaniem, które wymaga specjalistycznej wiedzy i narzędzi.
5. Zleć diagnostykę mechanikowi. Mechanik powinien sprawdzić serwo, przewody podciśnienia, zawór zwrotny, pompę podciśnienia, pompę hamulcową oraz elementy przy kołach.

Nawet jeżeli pedał hamulca ciężko chodzi, jest szansa, że z układem hamulcowym nie jest tak źle. Mimo możliwości hamowania, kierowca musi przyłożyć dużo większą siłę do pedału hamulca. Taka jazda jest zdecydowanie bardziej męcząca i niebezpieczna, dlatego warto jak najszybciej umówić się do mechanika na naprawę.

Czy można jechać dalej z twardym pedałem hamulca

Wielu kierowców zastanawia się, czy twardy pedał hamulca oznacza konieczność natychmiastowego zatrzymania pojazdu. Odpowiedź zależy od skali problemu, jednak w większości przypadków dalsza jazda jest ryzykowna.

Jeżeli pedał jest twardy, ale samochód nadal hamuje, teoretycznie możliwe jest ostrożne dojechanie do najbliższego warsztatu. Trzeba jednak zachować większy odstęp od innych pojazdów i unikać gwałtownych manewrów.

W ruchu miejskim lub przy wyższych prędkościach taka jazda może być niebezpieczna. Sytuacja staje się poważniejsza, gdy hamowanie jest wyraźnie osłabione lub nieregularne.

Jeśli auto reaguje z opóźnieniem albo wymaga bardzo mocnego nacisku na pedał, nie należy kontynuować jazdy na dłuższym dystansie. W takim przypadku bezpieczniejszym rozwiązaniem jest wezwanie pomocy drogowej.

Uszkodzone serwo nie zawsze całkowicie uniemożliwia hamowanie, ale znacząco pogarsza jego skuteczność. Jazda w takim stanie jest niebezpieczna, szczególnie w ruchu miejskim lub przy większych prędkościach.

Co zrobić przy całkowitej utracie hamowania

Awaria hamulców to jedna z najgroźniejszych sytuacji, z jakimi może się zmierzyć kierowca na drodze. Chociaż zdarza się to rzadko, warto być przygotowanym na taką ewentualność, aby zachować spokój i podjąć odpowiednie kroki, które mogą uratować życie.

Spróbuj kilkukrotnie wcisnąć pedał

Gdy poczujesz, że hamulec nie działa prawidłowo, spróbuj kilkukrotnie wcisnąć pedał hamulca. Czasami problem z hamulcami może być wynikiem spadku ciśnienia w układzie hydraulicznym, a pompowanie pedału może pomóc odzyskać częściową kontrolę nad hamowaniem.

Jeśli hamulce zaczynają działać po kilku próbach, spróbuj delikatnie zmniejszać prędkość i zjedź na pobocze w bezpiecznym miejscu, aby uniknąć dalszego ryzyka.

Hamuj silnikiem

Jedną z najskuteczniejszych metod zwalniania pojazdu bez użycia hamulców jest hamowanie silnikiem, czyli stopniowa redukcja biegów. Zmiana biegów na niższe powoduje spadek prędkości samochodu, co umożliwia kontrolowanie pojazdu bez konieczności używania hamulców.

Zacznij od redukcji na niższy bieg. Jeśli poruszasz się na biegu piątym, zredukuj na czwarty, potem na trzeci i niższe, aż do uzyskania minimalnej prędkości. W połączeniu z użyciem hamulca ręcznego hamowanie silnikiem może być bardzo skuteczne.

Użyj hamulca ręcznego ostrożnie

Jeśli hamulec nożny przestanie działać, następnym krokiem jest użycie hamulca ręcznego (awaryjnego). Hamulec ręczny działa niezależnie od hamulca nożnego i jest uruchamiany mechanicznie, co czyni go skutecznym w przypadku awarii głównego układu hamulcowego.

Używaj hamulca ręcznego delikatnie i stopniowo, aby uniknąć zablokowania kół, które mogłoby spowodować poślizg. W miarę możliwości kontroluj prędkość i obserwuj, jak pojazd reaguje na hamowanie.

Ostrzeż innych uczestników ruchu

Jeżeli zauważysz, że twoje hamulce przestają działać, natychmiast włącz światła awaryjne i klaksonem sygnalizuj innym kierowcom, że masz problem. To pozwoli innym uczestnikom ruchu zwrócić uwagę na twoją sytuację i zwiększy szanse na uniknięcie kolizji.

Znajdź bezpieczne miejsce

Po spowolnieniu pojazdu do minimalnej prędkości, postaraj się znaleźć bezpieczne miejsce, aby całkowicie zatrzymać samochód. Idealnie będzie, jeśli uda się zjechać na pobocze, parking lub inne miejsce, gdzie nie będziesz blokować ruchu.

Jeżeli jedziesz po drodze z poboczem lub trawnikiem, zjedź na miękką nawierzchnię (trawa, żwir), która pomoże zmniejszyć prędkość pojazdu. Zderzenie z twardą przeszkodą, taką jak betonowa bariera, może prowadzić do poważnych obrażeń.

Po zatrzymaniu pojazdu

Po bezpiecznym zatrzymaniu pojazdu należy podjąć kilka ważnych kroków, aby rozwiązać problem i zadbać o bezpieczeństwo. Włącz hamulec ręczny i wrzuć bieg, aby zapobiec ewentualnemu toczeniu się samochodu.

Jeżeli jesteś na wzniesieniu, podłóż coś pod koła, aby dodatkowo zabezpieczyć pojazd. Jeśli zatrzymałeś się na poboczu lub w miejscu, gdzie twoje auto może stanowić zagrożenie dla innych kierowców, ustaw trójkąt ostrzegawczy w odpowiedniej odległości od pojazdu (ok. 30-50 metrów na drodze poza terenem zabudowanym).

Skontaktuj się z pomocą drogową lub mechanikiem. Samodzielna naprawa układu hamulcowego na drodze może być ryzykowna, zwłaszcza bez odpowiedniego sprzętu i wiedzy. W żadnym wypadku nie próbuj kontynuować jazdy z niesprawnymi hamulcami, nawet na krótkim odcinku.

Jak mechanik diagnozuje twardy pedał hamulca

Mechanik sprawdza układ hamulcowy, zaczynając od wspomagacza siły hamowania. Jest to główny podejrzany podczas usterki określonej jako twardy pedał hamulca. Następnie sprawdza pozostałe elementy układu hamulcowego.

Diagnostyka powinna obejmować sprawdzenie działania serwa, obecności podciśnienia, stanu przewodu podciśnieniowego oraz zaworu zwrotnego. W samochodach z silnikiem diesla należy także zweryfikować pompę podciśnienia.

Mechanik sprawdzi również pompę hamulcową, przewody, zaciski, tłoczki, klocki, tarcze oraz stan płynu hamulcowego. Jeśli występuje nierówne hamowanie, trzeba skontrolować każde koło pod kątem zablokowanego zacisku, przegrzewania i nieprawidłowego przepływu płynu.

Po zdiagnozowaniu usterki, naprawią ją. W przypadku podejrzenia usterki najlepiej jak najszybciej udać się do warsztatu lub, jeśli sytuacja tego wymaga, skorzystać z pomocy drogowej.

Możliwe naprawy

Zakres naprawy zależy od przyczyny twardego pedału. Jeżeli problemem jest nieszczelność, konieczne może być usunięcie uszkodzonego przewodu lub wymiana zaworu zwrotnego. W przypadku uszkodzenia serwa potrzebna jest jego naprawa albo wymiana.

• naprawa lub wymiana serwa hamulcowego - gdy wzmacniacz nie wytwarza prawidłowego wspomagania;
• wymiana przewodu podciśnieniowego - gdy przewód jest pęknięty, sparciały lub nieszczelny;
• wymiana zaworu zwrotnego - gdy zawór nie utrzymuje podciśnienia;
• naprawa lub wymiana pompy podciśnienia - szczególnie w silnikach diesla;
• naprawa lub wymiana pompy hamulcowej - gdy pompa nie wytwarza albo nie utrzymuje prawidłowego ciśnienia;
• wymiana przewodów hamulcowych - gdy są uszkodzone lub ograniczają przepływ płynu;
• naprawa zacisku albo wymiana tłoczka - gdy element jest zablokowany lub skorodowany;
• wymiana płynu hamulcowego i odpowietrzenie układu - gdy płyn jest zanieczyszczony lub w układzie znajduje się powietrze;
• wymiana zużytych klocków i tarcz - gdy ich stan ogranicza skuteczność hamowania.

Naprawa układu hamulcowego może być skomplikowanym zadaniem, które wymaga specjalistycznej wiedzy i narzędzi. Dlatego w większości przypadków nie zaleca się samodzielnej naprawy. Najlepiej jest udać się do serwisu samochodowego, gdzie mechanik dokona profesjonalnej diagnozy i naprawy.

Dlaczego nie wolno ignorować twardego pedału

Układ hamulcowy to jeden z najważniejszych systemów w samochodzie. Odpowiada za możliwość bezpiecznego zatrzymania pojazdu w każdej sytuacji drogowej. Jeśli pedał hamulca nagle staje się twardy, a siła hamowania wyraźnie spada, oznacza to poważny problem, którego nie wolno ignorować.

W normalnych warunkach pedał powinien pracować płynnie i reagować proporcjonalnie do nacisku kierowcy. Gdy staje się sztywny i wymaga użycia dużej siły, często świadczy to o braku wspomagania hamulców.

W takiej sytuacji droga hamowania może się wydłużyć, a reakcja auta stać się nieprzewidywalna. Brak skutecznego hamowania w sytuacji awaryjnej może doprowadzić do kolizji.

Warto pamiętać, że układ hamulcowy to system bezpieczeństwa. Każda jego usterka zwiększa ryzyko kolizji. Sprawny układ hamulcowy to podstawa bezpiecznej jazdy.

Jak zapobiegać awariom hamulców

Regularna konserwacja układu hamulcowego jest kluczowa, aby zapobiec awariom i zapewnić bezpieczne podróżowanie. Zgłaszaj się na regularne przeglądy techniczne pojazdu i kontroluj stan hamulców, zwłaszcza przed dłuższymi podróżami.

Płyn hamulcowy powinien być wymieniany co 2-3 lata, ponieważ z czasem traci swoje właściwości. Producenci zalecają interwały wymiany płynu hamulcowego maksymalnie co 2 lata lub po przejechaniu od 30 000 do 60 000 kilometrów.

W trakcie hamowania wytwarza się bardzo wysoka temperatura sięgająca kilkuset stopni Celsjusza, dlatego płyn hamulcowy ma wysoką temperaturę wrzenia. Jednak obniża ją nawet minimalna ilość wody. Wówczas dochodzi do zagotowania w układzie, a w konsekwencji do powstawania tzw. korków parowych odpowiedzialnych za zapowietrzenie.

Klocki hamulcowe i tarcze zużywają się w miarę eksploatacji pojazdu. Regularna kontrola i wymiana tych elementów jest kluczowa dla skutecznego działania hamulców. Wymiana klocków hamulcowych zazwyczaj przeprowadzana jest co 30.000-60.000 kilometrów.

Unikaj gwałtownego hamowania, zwłaszcza na długich zjazdach, które mogą przegrzać układ hamulcowy. Używaj techniki hamowania silnikiem, aby odciążyć hamulce podczas zjazdów.

tags: #hamulec #prawie #sie #nie #wciska